Nieuw internationaal onderzoek van het World Cancer Research Fund (WCRF) laat zien dat het aantal kankerdiagnoses bij mensen onder de 50 in Nederland significant is gestegen. De onderzoekers analyseerden kankergegevens uit Engeland, de Verenigde Staten en Nederland en vergeleken de periode rond 2000 met 2023.
In Nederland gaat het om een significante toename van vier specifieke kankertypes: darmkanker, nierkanker, leverkanker en baarmoederhalskanker. Baarmoederhalskanker bij vrouwen stijgt het sterkst: van 6,3 naar 9,3 gevallen per 100.000 mensen. Bij darmkanker gaat het om een stijging van 4,8 naar 6,0 per 100.000 vrouwen en van 5,0 naar 7,2 per 100.000 mannen.
Longkanker onder de 50 daalt in alle drie de onderzochte landen. Dit weerspiegelt de dalende rookcijfers. Toch is er geen reden tot juichen. Kanker bij mensen onder de 50 blijft relatief zeldzaam – de gemiddelde diagnoseleeftijd ligt boven de 60 – maar de stijging in deze jonge groep gaat sneller dan in andere leeftijdscategorieën.
De WCRF-onderzoekers wijzen op een combinatie van factoren. Ongeveer 40 procent van alle kankergevallen wordt in verband gebracht met beïnvloedbare risicofactoren: overgewicht, ongezonde voeding, onvoldoende lichaamsbeweging, alcoholgebruik, roken en milieuverontreiniging. Deskundigen spreken van een „tikkende tijdbom”.
Maar de cijfers zeggen niets over de oorzaak van de toename, benadrukt dr. Vanessa Gordon-Dseagu van het WCRF. Zij stelt dat risicofactoren zoals overgewicht, voeding, alcohol en roken waarschijnlijk een rol spelen. Ook blootstelling aan vervuilende stoffen, chemicaliën, kunststoffen en lucht- en watervervuiling kunnen bijdragen.
Er is nog een factor die in de meeste nieuwsberichten onderbelicht blijft: erfelijkheid. Onderzoekers van het Radboudumc vermoeden dat 10 tot 20 procent van de jongvolwassenen met kanker een erfelijke aanleg heeft. Eerder onderzoek toonde aan dat ongeveer 60 procent van de AYA’s onder de 25 jaar met darmkanker erfelijk belast is. Genetisch onderzoeker Richarda de Voer benadrukt het belang hiervan: „Als we weten dat iemand een genetisch tumorsyndroom heeft, kunnen we nieuwe tumoren eerder opsporen of zelfs voorkomen”.
Daarnaast speelt vroege opsporing een rol. Mensen herkennen symptomen sneller en zoeken eerder medische hulp, waardoor ze op jongere leeftijd de diagnose krijgen. Maar dat verklaart niet alles, benadrukt Gordon-Dseagu: „Er is meer onderzoek nodig om vroeg beginnende kankers te begrijpen”.
De Nederlandse cijfers laten een opvallend patroon zien. Onder jongvolwassenen van 18 tot en met 39 jaar komt kanker 1,5 keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. In 2024 kregen bijna 4.200 mensen in die leeftijdsgroep de diagnose kanker. Vijfendertig jaar geleden ging het nog om ongeveer 3.100 mensen.
Vrouwen worden in hun jongvolwassen jaren vooral getroffen door borstkanker, baarmoederhalskanker en melanoom van de huid. Het aantal borstkankerdiagnoses bij jonge vrouwen steeg van bijna 600 in 1989 naar 878 in 2024. Bij jonge mannen steeg het aantal diagnoses van zaadbalkanker explosief: van 241 in 1989 naar 574 in 2024.
Darmkanker bij mensen onder de 50 neemt eveneens toe. In 2023 kregen 654 Nederlanders tussen de 15 en 49 jaar de diagnose darmkanker. In 1998 was dat aantal nog veel lager: 6,3 per 100.000 mensen. In 2023 was dit gestegen naar 9,5 per 100.000 mensen. De verwachting is dat dit aantal in 2035 zal oplopen tot 762 nieuwe gevallen per jaar.
De meeste nieuwsartikelen over dit onderwerp blijven steken in de cijfers en de algemene leefstijladviezen. Een aantal cruciale vragen blijft onbeantwoord. Waarom heeft Nederland vier kankertypes die stijgen, terwijl Engeland er zeven heeft en de VS vijf? Wat zegt dat over Nederlandse risicofactoren of registratie?
Ook de methodologie van de WCRF-studie verdient kritische aandacht. Het gaat om observationeel onderzoek, waarin correlaties worden gevonden maar geen causaliteit kan worden vastgesteld. De onderzoekers zelf erkennen dat de biologische mechanismen achter vroeg beginnende kankers niet volledig worden begrepen.
Een ander heikel punt: jongere mensen maken geen deel uit van het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Dat onderzoek is gericht op mensen van 55 tot en met 75 jaar. Terwijl de incidentie onder de 50 stijgt, blijft screening op jongere leeftijd buiten beschouwing. Onderzoekers pleiten dan ook voor meer onderzoek naar vroege opsporing en naar de oorzaken van kanker bij jonge mensen.
De WCRF roept op tot meer onderzoek naar de drijvende krachten achter de stijging. Voor de individuele lezer zijn er concrete handvatten. Gezond eten, voldoende bewegen, weinig alcohol en niet roken verkleinen de kans op kanker. Maar bovenal: herken klachten die niet kloppen of niet overgaan en ga naar de huisarts – ook als je nog jong bent.
Voor beleidsmakers ligt er een bredere opgave. De roep om meer onderzoek naar erfelijke aanleg, vroege screening en leefstijlinterventies op jonge leeftijd wordt steeds luider. De „tikkende tijdbom” waar deskundigen voor waarschuwen, vraagt om meer dan individuele gedragsverandering alleen. Steeds meer kanker bij Nederlanders onder 50 is een trend die niet vanzelf zal keren. Het is een signaal dat vraagt om actie – wetenschappelijk, beleidsmatig en persoonlijk.
Dit artikel is gebaseerd op onderzoek van het World Cancer Research Fund (WCRF) en cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), het Radboudumc en het RIVM. De WCRF-analyse, gepubliceerd op 6 oktober 2026, vergeleek kankergegevens uit Engeland, de Verenigde Staten en Nederland tussen 2000 en 2023. Informatie is afkomstig van BNR, LINDA.nl, IKNL, het Catharina Ziekenhuis, het Radboudumc en het RIVM.
