Het hart heeft van nature een eigen elektrisch systeem dat bepaalt wanneer de hartspier samentrekt. Als dat systeem niet goed werkt, kan het hart te langzaam of onregelmatig gaan kloppen. Een pacemaker neemt die taak niet volledig over, maar ondersteunt waar nodig. Het apparaat registreert de elektrische activiteit van het hart en grijpt alleen in wanneer dat nodig is. Wanneer het eigen hartritme voldoende is, blijft de pacemaker op de achtergrond.
Een moderne pacemaker bestaat uit een pulsgenerator en één of meer elektroden. Via deze dunne draden worden elektrische signalen naar het hart gestuurd. Tegelijkertijd geven de elektroden informatie terug aan de pacemaker over de natuurlijke hartactiviteit. Hierdoor kan het systeem voortdurend bepalen of ondersteuning nodig is.
Een pacemaker plaatsen gebeurt meestal tijdens een relatief beperkte ingreep in het ziekenhuis. De cardioloog brengt het apparaat vaak onder de huid aan, net onder het sleutelbeen. Via een ader worden één of meerdere elektroden naar het hart geleid en op de juiste plek bevestigd. Daarna wordt gecontroleerd of het systeem goed werkt en worden de instellingen afgestemd op de patiënt.
Na het pacemaker plaatsen volgt een herstelperiode waarin de elektroden goed moeten vastgroeien. Daarom gelden er in de eerste weken vaak beperkingen voor zware belasting van de arm aan de zijde waar de pacemaker is ingebracht. Regelmatige controles blijven nodig om te controleren of de pacemaker correct functioneert en of de batterij nog voldoende capaciteit heeft.
Er bestaan verschillende soorten pacemakers. Een veelgebruikte variant is de DDD pacemaker. Deze ondersteunt zowel de boezems als de kamers van het hart. Dat maakt het mogelijk om de natuurlijke samenwerking tussen deze hartdelen zo goed mogelijk na te bootsen.
Een DDD pacemaker wordt vaak toegepast bij mensen met een AV-blok of bij een combinatie van een AV-blok en problemen met de sinusknoop. De elektroden worden daarbij geplaatst in zowel de rechterboezem als de rechterkamer. Het systeem bewaakt beide hartdelen en kan indien nodig in beide gebieden een elektrische impuls afgeven. Hierdoor blijft de volgorde van samentrekken beter behouden, wat de pompfunctie van het hart ondersteunt.
Een bijkomend voordeel van een DDD pacemaker is dat het apparaat rekening kan houden met veranderingen in de hartslag tijdens inspanning. Wanneer de boezems sneller gaan werken, kan de pacemaker de kamers daarop laten aansluiten zodat het hartritme goed op elkaar afgestemd blijft.
De techniek achter de pacemaker blijft zich ontwikkelen. Pacemakers zijn kleiner geworden en kunnen steeds nauwkeuriger worden ingesteld. Daarnaast bestaan er inmiddels draadloze varianten die rechtstreeks in het hart worden geplaatst zonder traditionele elektrodedraden.
Voor wie zich verder wil verdiepen in de medische techniek achter hartritmeondersteuning, biedt de Hartstichting uitgebreide informatie over de werking van verschillende typen pacemakers en de behandeling van hartritmestoornissen. Ook onderzoek naar nieuwe vormen van monitoring op afstand en verbeterde pacemakersystemen laat zien hoe dit vakgebied zich blijft ontwikkelen.
Een pacemaker helpt het hart wanneer het natuurlijke ritme ondersteuning nodig heeft. Door voortdurend het hartritme te controleren en alleen in te grijpen wanneer dat nodig is, kan het apparaat bijdragen aan een stabielere hartslag. Of het nu gaat om een standaard pacemaker of een DDD pacemaker, het doel blijft hetzelfde. Het ondersteunen van een goed afgestemd hartritme, zodat het hart zijn werk zo regelmatig mogelijk kan blijven doen.
