In Nederland zijn acht klinieken met een eigen spermabank, waaronder Amsterdam UMC, Isala in Zwolle en Nij Clinics in Elsendorp en Wolvega. Wensouders die hier terechtkomen, krijgen doorgaans te maken met een wachtlijst, want de vraag naar donorsperma is groter dan het aanbod. Bij een spermabank kies je als wensouder niet zelf een donor uit. Je geeft aan welke eigenschappen je belangrijk vindt, en de kliniek of spermabank maakt vervolgens de match. Sinds april 2025 geldt bovendien een aangepaste regel binnen de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting. Een donor mag nu aan maximaal twaalf verschillende gezinnen gekoppeld worden, in plaats van het eerdere maximum van vijfentwintig kinderen. Dat verandert niets aan het aantal kinderen per gezin, maar zorgt wel voor meer spreiding en overzicht.
Wie niet wil wachten, kijkt soms naar een buitenlandse spermabank zoals Cryos of European Sperm Bank, beide met Deense wortels. Bij deze partijen kun je als wensouder zelf een donor uitzoeken op basis van uitgebreide profielen, met informatie over uiterlijk, opleiding, familiegeschiedenis en soms zelfs een gesproken interview. Dat voordeel heeft ook een keerzijde. In het buitenland gelden andere regels rond het aantal gezinnen per donor en de vergoeding die een donor krijgt. Daardoor kan een donor wereldwijd bij veel meer kinderen betrokken zijn dan in Nederland toegestaan is. Voor donorkinderen die later willen weten waar ze vandaan komen, kan dat een lastiger uitgangspunt zijn dan bij een Nederlandse donor.
Naast de klinische route is er een groeiende groep platforms die wensouders, donoren en co-ouders rechtstreeks aan elkaar koppelt, zonder tussenkomst van een ziekenhuis. OneWish noemt zichzelf het grootste wensouderplatform van Nederland en België en werkt met profielpagina's waarop wensouders en donoren met elkaar in gesprek kunnen gaan, verdeeld over een oriëntatiefase, een kennismakingsfase en de uiteindelijke keuze. Flavie is een nieuwer initiatief in dit rijtje en richt zich specifiek op wensouders en spermadonoren in Nederland, inclusief alleenstaanden en LHBTIQ+ stellen. Het platform combineert een matchingfunctie met informatie over donorconceptie, draagmoederschap en co-ouderschap, en legt daarbij nadruk op een veilige en respectvolle omgeving. Zulke platforms passen bij een bredere verschuiving waarbij mensen zelf willen kiezen met wie ze hun kinderwens vormgeven, in plaats van dat een arts die keuze voor hen maakt.
Voor veel singles en stellen van hetzelfde geslacht is co-ouderschap een bewuste keuze geworden. Daarbij vinden twee of meer mensen elkaar op vriendschappelijke basis om samen een kind op te voeden, zonder romantische relatie. Stichting Meer dan Gewenst organiseert hiervoor onder meer informatiebijeenkomsten en speeddates, gericht op LHBTIQ+ wensouders en iedereen die overweegt deel uit te maken van een regenbooggezin. Bij co-ouderschap wordt vooraf meestal afgesproken hoe de zorg, de kosten en de opvoeding verdeeld worden. Dat gebeurt bij voorkeur met hulp van een gespecialiseerde advocaat of notaris, omdat een kind in Nederland maximaal twee juridische ouders kan hebben en niet iedere afspraak automatisch juridisch is vastgelegd.
Een punt dat vaak onderbelicht blijft, is dat biologisch ouderschap niet hetzelfde is als juridisch ouderschap. De vrouw die het kind baart, is volgens de Nederlandse wet automatisch de juridische moeder en heeft meteen het gezag. Een partner die geen biologische band met het kind heeft, moet het ouderschap apart regelen, bijvoorbeeld via erkenning. Voor stellen van hetzelfde geslacht speelt dit vaker, zeker nu de mogelijkheden voor buitenlandse adoptie worden afgebouwd en vanaf 2030 helemaal stoppen. Wie via een donor, een platform of co-ouderschap een gezin vormt, doet er dan ook goed aan om deze juridische kant tijdig te bespreken met een familierechtadvocaat.
Of de keuze nu valt op een Nederlandse spermabank, een buitenlandse donorbank, een platform als OneWish of Flavie, of een co-ouderschap via Meer dan Gewenst, elke route heeft een eigen tempo en een eigen manier van kiezen. De een wil snel duidelijkheid en een uitgebreid donorprofiel, de ander hecht juist aan persoonlijk contact voordat er een keuze gemaakt wordt. Wat opvalt, is dat er in Nederland steeds meer ruimte komt voor gezinsvormen buiten het traditionele plaatje om. Daarmee wordt de zoektocht naar een donor of wensouder minder een uitzondering en meer een van de vele wegen die naar ouderschap kunnen leiden.
